U bevindt zich hier: / / Persvrijheid in Nederland

Persvrijheid in Nederland: cijfers en ontwikkeling

Persvrijheid betekent volgens Rijksoverheid dat de overheid zich niet mag bemoeien met wat mensen zeggen of schrijven; zij is vastgelegd in de Grondwet. In de World Press Freedom Index van Reporters zonder Grenzen (RSF) staat Nederland in 2026 op plaats 2 van 180 landen, België op plaats 16. Tegelijk ontving PersVeilig in 2025 262 meldingen van bedreiging of geweld tegen journalisten, het hoogste aantal sinds het recordjaar 2021.

Stand: 2 oktober 2026

Wat is persvrijheid?

Geen bemoeienis vooraf

“De overheid mag zich in Nederland niet bemoeien met wat mensen zeggen of schrijven (persvrijheid).” Persvrijheid is volgens Rijksoverheid onderdeel van de vrijheid van meningsuiting en vastgelegd in de Grondwet en in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Grenzen achteraf

“Iedereen mag zeggen en schrijven wat hij wil.” Voorwaarde is dat het niet in strijd is met de wet: belediging, smaad en aanzetten tot haat en discriminatie zijn verboden. “Of iets in strijd is met de wet beoordeelt een rechter achteraf.”

Voor iedereen

Persvrijheid geldt voor iedereen die publiceert en hangt niet af van een perskaart. RSF definieert haar als het vermogen van journalisten “to select, produce, and disseminate news in the public interest independent of political, economic, legal, and social interference” (RSF).

Nederland en België in de persvrijheidsindex

Plaats en score in de World Press Freedom Index van RSF, elk jaar van 180 landen en gebieden. Een hogere score is beter. Bron: de downloadbestanden van RSF per jaar.

JaarNederland: plaats (score)België: plaats (score)
Index 20262 (88,92)16 (81,17)
Index 20253 (88,64)18 (80,12)
Index 20244 (87,73)16 (81,49)
Index 20236 (87,00)31 (76,47)
Index 202228 (77,93)23 (78,86)
Index 20216 (90,33)11 (88,31)
Index 20205 (90,04)12 (87,43)
Index 20194 (91,37)9 (87,93)
Index 20183 (89,99)7 (86,84)
Index 20175 (88,72)9 (87,25)

In 2026 scoort Nederland op de vijf deelindicatoren van RSF: politiek 89,31 (plaats 7), economisch 85,38 (plaats 2), juridisch 90,68 (plaats 2), sociaal 87,70 (plaats 6) en veiligheid 91,52 (plaats 33). Voor België is de veiligheidsindicator 90,52 (plaats 36) (RSF Nederland, RSF België).

Wat de index zegt en wat niet

Een momentopname

De index is volgens RSF “a snapshot of the situation during the calendar year (January-December)” voorafgaand aan de publicatie. De cijfers van 2026 beschrijven dus vooral 2025.

Nieuwe methode sinds 2022

RSF werkt sinds 2022 met een nieuwe definitie en een “new methodology to be used from 2022 onwards”, met vijf indicatoren (RSF). Daarvoor waren er zeven. Scores van voor en na 2022 zijn dus niet zonder meer vergelijkbaar. Welke rol de wijziging speelde bij de daling van Nederland naar plaats 28 in 2022, is in de bronnen niet gevonden.

Rang is niet alles

Nederland staat in 2026 tweede in de totaalranglijst, maar 33ste op de veiligheidsindicator. De score combineert “a quantitative tally of abuses” met de antwoorden van deskundigen op een vragenlijst; een kleine scoreverandering kan veel plaatsen schelen.

Meldingen bij PersVeilig

PersVeilig registreert meldingen van bedreiging, agressie en geweld tegen journalisten en analyseert die jaarlijks. Het meldpunt bestaat sinds 2020.

JaarMeldingenToelichting van PersVeilig
2025262106 bedreigingen, 67 keer intimidatie, 55 keer fysiek geweld; 86 keer mondelinge bedreiging of belaging
202424999 bedreigingen, 72 keer discriminatie of intimidatie, 56 keer fysiek geweld; 43 incidenten tijdens demonstraties en rellen
2023218125 bedreigingen, 42 keer discriminatie of intimidatie, 29 keer fysiek geweld (cijfers uit het jaarbericht 2024)
2022198133 bedreigingen, 33 keer fysiek geweld, 13 keer stalken of intimidatie
2021272Recordjaar met rellen rond de coronamaatregelen; 73 keer fysiek geweld
202012174 bedreigingen, 22 keer fysiek geweld, 8 vernielingen

Voor 2021 schrijft PersVeilig op de ene pagina dat “272 journalisten zich gemeld” hebben, op een andere spreekt het van 272 meldingen. In het bericht over 2023 staat dat zich “veel meer mannen dan vrouwen” meldden: 147 tegen 51.

Wat de meldingen zeggen en wat niet

Het topje van de ijsberg

PersVeilig spreekt van “Een topje van de ijsberg”: journalisten “vinden vaak nog steeds dat intimidatie en bedreiging bij het vak horen en melden lang niet altijd de incidenten die hen overkomt” (PersVeilig).

Meer melden is niet altijd meer geweld

Over de stijging in 2025 schrijft PersVeilig: “Mogelijk heeft de stijging te maken met de grotere meldingsbereidheid van journalisten.” Een directe oorzaak noemt het niet.

Gebeurtenissen tellen mee

Pieken hangen samen met rellen en demonstraties: in 2021 rond de coronamaatregelen, in 2024 bij rellen op universiteiten, in 2025 bij een anti-migratiedemonstratie op het Malieveld, waar zeven fotografen en cameramensen gewond raakten.

Bescherming en hulp voor journalisten

PersVeilig

Biedt een helpdesk, een meldpunt, trainingen en een toolkit. Volgens Rijksoverheid is PersVeilig een initiatief van politie, OM, de NVJ en het Genootschap van Hoofdredacteuren en krijgt het subsidie van de overheid. Sinds 1 juli 2025 is het een stichting (wie zijn wij).

Melden en aangifte

Maak je een onveilige of dreigende situatie mee, dan kun je dat melden bij PersVeilig. Rijksoverheid: “De politie en het Openbaar Ministerie (OM) nemen aangiftes van journalisten serieus. Ook worden er hogere straffen geëist.”

Juridische druk

Uit onderzoek van PersVeilig met Ipsos blijkt dat “ruim de helft (56%) van de journalisten in Nederland juridische druk” meemaakt tijdens het werk. Meer over juridische grenzen lees je bij smaad en laster.

Dag van de Persvrijheid

Elk jaar op 3 mei

“Ieder jaar wordt op 3 mei de internationale Dag van de Persvrijheid gevierd” (Rijksoverheid).

Vijf jaar meldingen

Bij de Dag van de Persvrijheid 2025 schreef PersVeilig dat het in vijf jaar “ruim 1000 meldingen” ontving van journalisten die zich niet veilig voelden tijdens hun werk (PersVeilig).

Veelgestelde vragen over persvrijheid

Dat de overheid zich niet mag bemoeien met wat mensen zeggen of schrijven. Iedereen mag publiceren wat hij wil, zolang het niet in strijd is met de wet; dat beoordeelt een rechter achteraf.

Volgens Rijksoverheid is persvrijheid vastgelegd in de Grondwet. De vrijheid van meningsuiting staat ook in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

In de index van 2026 op plaats 2 van 180, met een score van 88,92. In 2025 was dat plaats 3.

De cijfers laten een daling zien van plaats 6 in 2021 naar 28 in 2022, het jaar waarin RSF een nieuwe methode invoerde. RSF noemt in de huidige landanalyse de moord op een misdaadverslaggever in juli 2021. Een volledige verklaring van de daling is in de bronnen niet gevonden.

RSF combineert een telling van geweld en andere misstanden tegen journalisten met de antwoorden van deskundigen op een vragenlijst in 25 talen. Dat levert een score van 0 tot 100 op, waarbij 100 het best is.

België staat in 2026 op plaats 16 met een score van 81,17. In 2023 was dat nog plaats 31.

Hoeveel journalisten werkelijk worden bedreigd, is niet bekend. Bij PersVeilig kwamen in 2025 262 meldingen binnen, onder meer 106 bedreigingen en 55 keer fysiek geweld; PersVeilig spreekt van het topje van de ijsberg.

Bij PersVeilig, via het meldformulier of de helpdesk. Daarnaast kun je aangifte doen bij de politie.

Elk jaar op 3 mei.

Dit is algemene informatie en geen juridisch advies.

Meer onderwerpen

Bronbescherming

Het verschoningsrecht van journalisten: wie zich erop kan beroepen en waar de grenzen liggen.

Journalistieke code

De Leidraad, de NVJ Code, de Code van Bordeaux en de Vlaamse code naast elkaar.

Smaad en laster

Het verschil, de straffen en wat het algemeen belang betekent voor berichtgeving.

Werk je regelmatig journalistiek, dan kun je dat met de perskaart van VFJ aantonen.

Perskaart aanvragen

Bronnen en stand: 2 oktober 2026. Rijksoverheid, Persvrijheid bewaken · RSF, Methodology 2026 · RSF, Methodology from 2022 · RSF, Netherlands · RSF, Belgium · RSF, Index 2026 · RSF, Index 2025 · RSF, Index 2024 · RSF, Index 2023 · RSF, Index 2022 · RSF, Index 2021 · RSF, Index 2020 · RSF, Index 2019 · RSF, Index 2018 · RSF, Index 2017 · PersVeilig · PersVeilig, Wie zijn wij · PersVeilig, Meldingen 2025 · PersVeilig, Meldingen 2024 · PersVeilig, Meldingen 2023 · PersVeilig, Meldingen 2022 · PersVeilig, Meldingen 2021 en 2020 · PersVeilig, Dag van de Persvrijheid 2025

© Copyright - perskaart-aanvragen.com
geschiedenisPolitieperskaart