Onderzoeksjournalistiek is volgens de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) kritische en diepgravende journalistiek: je brengt nieuws dat er zonder jouw onderzoek niet zou zijn. Je begint bij een vermoeden, toetst dat aan documenten, data en bronnen en past wederhoor toe voordat je publiceert. Cursussen, traineeships en fondsen in Nederland en Vlaanderen helpen je op weg.
Stand: 2 oktober 2026
De VVOJ gebruikt in haar statuten een bewust globale definitie: kritische en diepgravende journalistiek.
Kritisch betekent volgens de VVOJ dat de journalistiek niet alleen doorgeeft wat er al was, maar nieuws maakt dat er zonder journalistiek ingrijpen niet zou zijn geweest – door nieuwe feiten, of door bekende feiten op een nieuwe manier te interpreteren of te verbinden. Diepgravend betekent dat er substantiële eigen inspanning is geleverd: veel tijd en bronnen, scherpe vragen of nieuwe benaderingen, of beide.
Onderzoek naar overtredingen van wetten, regels of fatsoensnormen door overheid, bedrijven, organisaties of personen.
Onderzoek dat beleid of het functioneren van overheid, bedrijven en andere organisaties toetst, inclusief onbedoelde of ongewenste neveneffecten.
Onderzoek dat maatschappelijk relevante veranderingen in kaart brengt. De drie soorten kunnen volgens de VVOJ overlappen.
De stappen zijn gebaseerd op de opbouw van de cursus Onderzoeksjournalistiek van Hogeschool Utrecht en op de Leidraad van de Raad voor de Journalistiek.
2
Documenten en data
Verzamel openbare stukken en data. Bij de Nederlandse overheid vraag je niet-openbare informatie op met een Woo-verzoek; de HU-cursus besteedt apart aandacht aan Woo-verzoeken en data-analyse.
3
Menselijke bronnen
Interview betrokkenen en deskundigen. Volgens artikel B.1 van de Leidraad maak je je als journalist bekend en ben je duidelijk over je bedoelingen.
4
Bronnen beschermen
Heb je vertrouwelijkheid toegezegd, dan bescherm je de identiteit van je bron (Leidraad B.2). Meer daarover lees je bij bronbescherming.
5
Wederhoor
Wie in je publicatie wordt beschuldigd of gediskwalificeerd, krijgt voldoende gelegenheid om te reageren, bij voorkeur in dezelfde publicatie (Leidraad B.3). Zie hoor en wederhoor.
6
Publiceren en verantwoorden
Presenteer je resultaten helder. De HU-cursus behandelt daarnaast de juridische, financiële en ethische kanten van onderzoeksjournalistiek.
Woo-verzoek, bronbescherming en wederhoor komen in vrijwel elk onderzoek terug.
Op grond van de Wet open overheid kan iedereen informatie opvragen bij Nederlandse overheden. De VVOJ heeft een Woo-werkgroep en een Woo-generator om een verzoek op te stellen. In Vlaanderen heet het recht op inzage in bestuursdocumenten openbaarheid van bestuur.
Volgens de Leidraad (B.2) vermeld je in beginsel je bronnen, maar bescherm je de identiteit van bronnen aan wie je vertrouwelijkheid hebt toegezegd. Getuigen en informanten betaal je niet; een redelijke onkostenvergoeding kan verantwoord zijn.
Wederhoor geldt ook voor wie maar zijdelings in de publicatie voorkomt (Leidraad B.3). Wederhoor ontslaat je niet van de plicht zo waarheidsgetrouw mogelijk te berichten.
Verborgen camera of opname? Volgens artikel B.1 van de Leidraad van de Raad voor de Journalistiek (september 2026) mag je een telefoongesprek opnemen zonder dat te melden; wil je het uitzenden, dan meld je dat vóór publicatie aan je gesprekspartner. Werken met een verborgen camera en microfoon is toegestaan wanneer dat noodzakelijk is om een misstand aan de orde te stellen.
Het netwerk voor onderzoeksjournalisten in Nederland en Vlaanderen.
De VVOJ is opgericht in 2002 en telt volgens eigen opgave ruim zevenhonderd journalisten, docenten en studenten journalistiek in Nederland en Vlaanderen. Doel is de bevordering van kwaliteits- en in het bijzonder onderzoeksjournalistiek. De vereniging organiseert onder meer trainingen, regionale bijeenkomsten en een jaarlijkse conferentie.
Journalisten en docenten journalistiek betalen € 70 per jaar, studenten journalistiek € 25 per jaar. Wie via de VVOJ is aangesloten, krijgt 10% korting op de cursus Onderzoeksjournalistiek van Hogeschool Utrecht. De VVOJ reikt ook de prijs De Loep uit.
Diepgravend onderzoek kost tijd. Deze fondsen en prijzen noemen onderzoeksjournalistiek uitdrukkelijk.
| Fonds of prijs | Wat het is | Voor wie en hoeveel |
|---|---|---|
| Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten (Fonds BJP) | Onafhankelijke stichting, opgericht in 1990 door en voor journalisten; subsidies voor bijzondere diepgravende projecten en professionele ontwikkeling. Merendeels gefinancierd door het ministerie van OCW. | Journalisten in Nederland en het Caribisch deel van het Koninkrijk, individueel of in teams. |
| Traineeship Onderzoeksjournalistiek (Fonds BJP) | Een jaar als trainee op een onderzoeksredactie; voor 2026 bij negen redacties, waaronder NRC, Het Parool, BNR, KRO-NCRV en Follow the Money. | Beginnende journalisten. Het fonds vergoedt redacties in 2026 maximaal € 3.397 bruto per maand, inclusief vakantiegeld. |
| Fonds Pascal Decroos (Journalismfund Europe) | Beurzen voor onderzoeksjournalistiek in Nederlandstalige media in België, sinds 1998; sinds 2013 onder Journalismfund Europe. | Starters en ervaren journalisten; publicatie in een Vlaams medium. In 2026 is er € 270.000, verdeeld over vier rondes. |
| Fonds 1877 (De Groene Amsterdammer) | Fonds dat met donaties van lezers onderzoeksverhalen steunt en niet per woord betaalt, maar de tijd vergoedt die in het onderzoek gaat zitten. | Journalisten, freelance of in loondienst, via het secretariaat van De Groene; publicatie in De Groene Amsterdammer. |
| De Loep (VVOJ) | Vlaams-Nederlandse prijs voor controlerende, opsporende en signalerende onderzoeksjournalistiek, sinds 2007. | Producties uit Nederland en Vlaanderen; daarnaast een Aanmoedigingsprijs voor talent tot en met 30 jaar. |
Meer regelingen voor journalisten staan in het fondsenoverzicht van de NVJ. De aanvraagvoorwaarden staan op de sites van de fondsen zelf.
Een aparte bachelor Onderzoeksjournalistiek hebben we in de bronnen niet gevonden. Wel zijn er cursussen, een postgraduaat en praktijkprogramma’s.
| Opleiding | Wat de aanbieder noemt | Duur, kosten en toelating |
|---|---|---|
| Cursus Onderzoeksjournalistiek – Hogeschool Utrecht | Onderzoeksplan volgens Story-Based Inquiry, Woo-verzoeken, indringender interviewen, data-analyse en presenteren; juridische, financiële en ethische aspecten. | 3 maanden, 11 bijeenkomsten op donderdagavond; € 1695 (vrij van btw). Hbo-denkniveau, selectie op cv en motivatie. |
| Cursus Onderzoeksjournalistiek – NVJ Academy | Verschil met reguliere journalistiek, onderzoeksopzet, bronnen en online tools, anonieme bronnen, netwerken van bedrijven en personen in kaart brengen, tijdlijnen en wederhoor. | Anderhalve dag, maximaal 12 deelnemers; volgende data 10 en 24 november 2026. |
| Investico Masterclass | Vijf aspirant-onderzoeksjournalisten werken zes maanden aan één groot onderzoek, begeleid door redacteuren van Investico en De Groene Amsterdammer. | Ook open voor mensen met een niet-journalistieke achtergrond, zoals bèta-wetenschappen. Volgende start september 2027; in het najaar van 2026 is er geen masterclass. |
| Postgraduaat Internationale researchjournalistiek – Thomas More, Mechelen | Basis van onderzoeksjournalistiek, OSINT, data en AI, Europese journalistiek, ondernemerschap en een eigen onderzoeksproject in teams. | 1 jaar, 30 studiepunten, dinsdag- en donderdagavond; inschrijvingsgeld 1575 euro. Voor wie een master of een bachelor journalistiek heeft, of gelijkwaardige ervaring. |
De cao voor het uitgeverijbedrijf kent voor dagbladen drie functies voor onderzoeksjournalisten.
| Functie in de cao | Schaal | Bruto per maand vanaf 1 januari 2026 |
|---|---|---|
| Onderzoeksjournalist A | 6 | € 3.489,48 tot € 5.282,85 |
| Onderzoeksjournalist B | 7 | € 4.023,31 tot € 6.149,00 |
| Onderzoeksjournalist C | 8 | € 5.115,64 tot € 7.060,20 |
Bron: Cao voor het Uitgeverijbedrijf 1 oktober 2025 t/m 31 december 2027, functiegroep Dagbladjournalisten; bedragen bij gemiddeld 38 uur per week. Voor trainees vergoedt het Fonds BJP in 2026 maximaal € 3.397 bruto per maand. Tarieven voor freelance onderzoeksjournalisten hebben we in de bronnen niet gevonden.
Wat is onderzoeksjournalistiek?
Volgens de VVOJ kritische en diepgravende journalistiek: je brengt nieuws dat er zonder jouw onderzoek niet zou zijn geweest, met substantiële eigen inspanning. De VVOJ onderscheidt opsporende, controlerende en signalerende onderzoeksjournalistiek.
Wat is het verschil met gewone journalistiek?
Gewone nieuwsjournalistiek geeft vaak door wat er al is gebeurd of gezegd. Onderzoeksjournalistiek maakt volgens de VVOJ nieuws door nieuwe feiten aan te dragen of bekende feiten op een nieuwe manier te verbinden, en kost daarvoor veel tijd en bronnen.
Hoe word je onderzoeksjournalist?
Vaak via ervaring als journalist plus een specialisatie: een cursus (HU, NVJ Academy), het postgraduaat van Thomas More, de Investico Masterclass of een traineeship van het Fonds BJP. De VVOJ biedt daarnaast trainingen en een netwerk.
Wat verdient een onderzoeksjournalist?
Bij dagbladen onder de cao voor het uitgeverijbedrijf vanaf 1 januari 2026 tussen € 3.489,48 (Onderzoeksjournalist A, minimum schaal 6) en € 7.060,20 (Onderzoeksjournalist C, maximum schaal 8) bruto per maand bij 38 uur per week.
Hoeveel verdien je per maand als journalist?
Dat hangt af van werkgever en functie. In de cao voor dagbladjournalisten verdient een Redacteur Verslaggever vanaf 1 januari 2026 tussen € 3.489,48 en € 5.282,85 bruto per maand. Voor omroepen en freelancers gelden andere bedragen, die we in deze bronnen niet hebben gevonden.
Kan je journalist worden zonder diploma?
Een wettelijk vereist diploma voor journalisten hebben we in de geraadpleegde bronnen niet gevonden. De Investico Masterclass staat open voor mensen met een niet-journalistieke achtergrond en Thomas More laat gelijkwaardige ervaring toe. Het Fonds BJP-traineeship staat ook open voor wie na 1 december 2022 is overgestapt naar de journalistiek.
Kan ik journalistiek studeren op latere leeftijd?
Ja. De cursus Onderzoeksjournalistiek van Hogeschool Utrecht is een avondcursus voor wie al werkt; je hebt hbo-denkniveau nodig. Het postgraduaat van Thomas More is een avondprogramma voor wie al een diploma of ervaring heeft.
Wat is de prijs voor onderzoeksjournalistiek?
De Loep, de Vlaams-Nederlandse prijs die de VVOJ sinds 2007 uitreikt voor controlerende, opsporende en signalerende onderzoeksjournalistiek. Talent tot en met 30 jaar kan de VVOJ Aanmoedigingsprijs winnen.
Wie zijn bekende onderzoeksjournalisten uit Nederland?
Een objectieve lijst bestaat niet. De winnaars van De Loep geven een beeld: over 2024 wonnen onder meer producties van NRC, Zembla en een samenwerking van De Groene Amsterdammer, Investico en NOS Op 3.
Mag je met een verborgen camera werken?
Volgens artikel B.1 van de Leidraad van de Raad voor de Journalistiek alleen wanneer dat noodzakelijk is om een misstand aan de orde te stellen.
Waar vraag je subsidie aan voor een onderzoek?
In Nederland onder meer bij het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten en, voor publicatie in De Groene Amsterdammer, bij Fonds 1877. In Vlaanderen bij het Fonds Pascal Decroos. De NVJ zet meer fondsen op een rij.
Het verschil en de regels voor journalisten.
Wanneer iemand een correctie van een publicatie kan eisen.
Wat een embargo betekent en of je eraan gebonden bent.
Werk je regelmatig journalistiek, dan kun je dat met de perskaart van VFJ aantonen – voor een Woo-verzoek of je onderzoek zelf heb je hem niet nodig.
Bronnen en stand: 2 oktober 2026. VVOJ, Onderzoeksjournalistiek, wat is dat? · VVOJ, Over de vereniging · VVOJ, Wet open overheid voor journalisten · VVOJ, De Loep · Raad voor de Journalistiek, Leidraad (september 2026) · Hogeschool Utrecht, Cursus Onderzoeksjournalistiek · NVJ Academy, Onderzoeksjournalistiek · Investico, Masterclass · Thomas More, Postgraduaat Internationale researchjournalistiek · UNESCO, Story-based inquiry (2026) · Fonds BJP, Over ons · Fonds BJP, Traineeships Onderzoeksjournalistiek 2026 · Fonds Pascal Decroos · De Groene Amsterdammer, Onderzoeksjournalistiek en Fonds 1877 · NVJ, Fondsenoverzicht · Vlaanderen.be, Openbaarheid van bestuur · NVJ, Cao voor het Uitgeverijbedrijf 2025–2027, functies en salarisschalen (pdf)