U bevindt zich hier: / / Citaatrecht

Citaatrecht: wanneer mag je tekst en beeld overnemen?

Het citaatrecht in artikel 15a van de Auteurswet staat toe dat je zonder toestemming van de maker citeert uit een werk in een aankondiging, beoordeling, polemiek, wetenschappelijke verhandeling of uiting met een vergelijkbaar doel. Voorwaarden zijn onder meer dat het werk rechtmatig openbaar is gemaakt, dat aantal en omvang van de citaten door het doel zijn gerechtvaardigd en dat je, voor zover redelijkerwijs mogelijk, de bron en de naam van de maker duidelijk vermeldt. Voor het overnemen van nieuwsberichten door media geldt een aparte regel in artikel 15.

Stand: 2 oktober 2026


Wat zegt de wet?

Als grondregel noemt de Rijksoverheid: “U mag boeken, films, foto’s en muziek met auteursrecht alleen gebruiken als u toestemming van de maker heeft.” (rijksoverheid.nl) De Auteurswet (Aw) kent daarop uitzonderingen.

ArtikelWat het toestaatBelangrijkste voorwaarden
Art. 15a Aw: citerenCiteren uit een werk van letterkunde, wetenschap of kunst in een aankondiging, beoordeling, polemiek, wetenschappelijke verhandeling of een uiting met een vergelijkbaar doel. Ook persoverzichten en citaten in een andere taal.Werk rechtmatig openbaar gemaakt; citeren volgens de regels van het maatschappelijk verkeer en aantal en omvang gerechtvaardigd door het doel; artikel 25 in acht nemen; bron en naam van de maker duidelijk vermelden, voor zover redelijkerwijs mogelijk.
Art. 15 Aw: nieuws overnemenOvernemen van berichten of artikelen over actuele economische, politieke, godsdienstige of levensbeschouwelijke onderwerpen uit een dag-, nieuws- of weekblad, tijdschrift, radio- of televisieprogramma of vergelijkbaar medium.Het overnemen gebeurt door een vergelijkbaar medium; artikel 25 in acht nemen; bron en naam van de maker duidelijk vermelden; het auteursrecht is niet uitdrukkelijk voorbehouden.
Art. 16 Aw: onderwijsGedeelten van een werk overnemen “uitsluitend ter toelichting bij het onderwijs”, voor zover gerechtvaardigd door het niet-commerciële doel.Onder meer bronvermelding en een billijke vergoeding aan de maker. Dit is een onderwijsuitzondering, geen citaatrecht.

Artikel 25 Aw gaat over de persoonlijkheidsrechten van de maker; de rechtbank Gelderland vatte die voorwaarde samen als “de persoonlijkheidsrechten van de maker zijn in acht genomen” (ECLI:NL:RBGEL:2024:2555). Een eigen toelichting van de Rijksoverheid op de voorwaarden van het citaatrecht is niet gevonden.


De voorwaarden van artikel 15a op een rij

Een citaat is alleen geoorloofd als aan alle voorwaarden is voldaan.

1

Een passend doel

Een aankondiging, beoordeling, polemiek, wetenschappelijke verhandeling “of voor een uiting met een vergelijkbaar doel”.

2

Rechtmatig openbaar

Het werk waaruit je citeert, moet rechtmatig openbaar gemaakt zijn.

3

Maat houden

Het citeren moet passen bij “de regels van het maatschappelijk verkeer” en “aantal en omvang der geciteerde gedeelten” moeten door het doel zijn gerechtvaardigd. Een vast aantal woorden of percentage noemt de wet niet.

4

Persoonlijkheidsrechten

Artikel 25 Aw moet in acht worden genomen.

5

Bron en maker vermelden

“Voor zover redelijkerwijs mogelijk, de bron, waaronder de naam van de maker, op duidelijke wijze” vermelden.

6

Ook persoverzicht en vertaling

Citeren omvat ook persoverzichten uit dag-, nieuws- of weekbladen en tijdschriften, en citeren in een andere taal (artikel 15a, tweede en derde lid).


Beeld citeren

Artikel 15a geldt voor werken van letterkunde, wetenschap of kunst, dus ook voor afbeeldingen. De rechtspraak stelt daarbij eisen aan de samenhang met de eigen tekst.

Een illustratie bij een boekbespreking

De Hoge Raad oordeelde in 1992 (Damave/Trouw) dat het opnemen van een boekillustratie bij een boekbespreking in een krant “in beginsel een toelaatbaar citaat” oplevert, “mits de afbeelding samen met de tekst van de bespreking redelijkerwijs kan worden beschouwd als één geheel dat ertoe strekt om aan de lezer een indruk van het betreffende boek te geven”. De afbeelding mag niet zo worden gebracht “dat zij in overwegende mate de functie van versiering van dat dagblad of tijdschrift verkrijgt” (ECLI:NL:HR:1992:ZC0647).

Persfoto’s zonder eigen bespreking

De rechtbank Gelderland wees in 2024 een beroep op het citaatrecht voor persfoto’s af: de gebruiker “heeft zelf geen enkele feitelijk handeling uitgevoerd of een zekere intellectuele gedachtegang ontwikkeld teneinde de dialoog aan te gaan met de gebruikte foto’s” (ECLI:NL:RBGEL:2024:2555). Het gaat om een uitspraak van een lagere rechter.

Een recentere uitspraak van de Hoge Raad over artikel 15a, met name over foto’s als citaat, is in de geraadpleegde bronnen niet gevonden. Uitspraken van het Hof van Justitie van de EU (onder meer Painer, Spiegel Online en Funke Medien) konden niet uit een primaire bron worden geraadpleegd en zijn hier niet verwerkt.


Nieuws overnemen (artikel 15)

Artikel 15 is een aparte regel voor media die berichten of artikelen over actuele onderwerpen van elkaar overnemen; het is iets anders dan citeren.

Voorwaarden

Het overnemen gebeurt door een dag-, nieuws- of weekblad, tijdschrift, radio- of televisieprogramma of ander medium met dezelfde functie; artikel 25 wordt in acht genomen; “de bron, waaronder de naam van de maker, op duidelijke wijze wordt vermeld”; en “het auteursrecht niet uitdrukkelijk is voorbehouden”. Overnemen in een andere taal valt er ook onder.

Een voorbehoud sluit het uit

De rechtbank Gelderland stelde vast dat “een beroep op de persexceptie niet geldt, indien het auteursrecht uitdrukkelijk is voorbehouden”. Omdat op de bronwebsites zo’n voorbehoud stond: “Reeds hierop strandt het beroep op de persexceptie.” (ECLI:NL:RBGEL:2024:2555)

Rechtspraak van de Hoge Raad over artikel 15 is in de geraadpleegde bronnen niet gevonden; de uitspraak van de rechtbank Gelderland is van een lagere rechter.


Buiten de uitzonderingen, en het portretrecht

Een open afweging

In Dior/Evora overwoog de Hoge Raad over de wettelijke uitzonderingen: “Deze uitdrukkelijke beperkingen sluiten echter niet uit dat de grenzen van het auteursrecht ook in andere gevallen aan de hand van een vergelijkbare afweging nader moeten worden bepaald, in het bijzonder wanneer de behoefte aan de desbetreffende begrenzing door de wetgever niet is onderkend en zij past in het stelsel van de wet” (ECLI:NL:HR:1995:ZC1845). Die zaak ging over afbeeldingen van producten in een reclamefolder.

Citaatrecht is geen portretrecht

Het citaatrecht beperkt het auteursrecht van de maker. Het portretrecht in de artikelen 19 tot en met 21 Aw beschermt de geportretteerde. Een geoorloofd citaat van een foto zegt daarom nog niets over de vraag of de afgebeelde persoon zich tegen publicatie kan verzetten. Zie de uitleg over portretrecht.


Veelgestelde vragen over citaatrecht

Het recht om zonder toestemming van de maker te citeren uit een werk, onder de voorwaarden van artikel 15a van de Auteurswet.

Ja, als aan alle voorwaarden van artikel 15a is voldaan: een passend doel, een rechtmatig openbaar gemaakt werk, een omvang die door het doel is gerechtvaardigd, respect voor de persoonlijkheidsrechten van de maker en een duidelijke bronvermelding.

De wet noemt geen aantal woorden en geen percentage. Volgens artikel 15a moeten aantal en omvang van de geciteerde gedeelten door het te bereiken doel zijn gerechtvaardigd.

Ja, voor zover redelijkerwijs mogelijk: de bron, waaronder de naam van de maker, op duidelijke wijze.

Dat kan, als de foto samen met de tekst één geheel vormt en niet overwegend als versiering dient (HR 1992, Damave/Trouw). Zonder eigen inhoudelijke bespreking van de foto’s wees een rechter een beroep op het citaatrecht af (Rb. Gelderland 2024).

Volgens artikel 15 kan een vergelijkbaar medium berichten of artikelen over actuele economische, politieke, godsdienstige of levensbeschouwelijke onderwerpen overnemen, met duidelijke bronvermelding en alleen als het auteursrecht niet uitdrukkelijk is voorbehouden.

Artikel 15a noemt geen eis van niet-commercieel gebruik. Het niet-commerciële doel staat wel in artikel 16, de uitzondering voor onderwijs.

Ja. Artikel 15a is “mede van toepassing op het citeren in een andere taal dan de oorspronkelijke”.

Artikel 15a noemt geen vergoeding. Artikel 16, de onderwijsuitzondering, vraagt wel een billijke vergoeding aan de maker.

Het citaatrecht gaat over het auteursrecht van de maker, het portretrecht over de belangen van de geportretteerde. Bij een foto van een herkenbaar persoon kunnen beide spelen.

Nee, deze informatie gaat over Nederland. In België gelden andere regels.

Dit is algemene informatie en geen juridisch advies.


Meer onderwerpen

Portretrecht

Wanneer je een foto van iemand mag publiceren: in opdracht, zonder opdracht en het redelijk belang.

Fotograferen en filmen in de openbare ruimte

Wat mag op straat, bij de politie en bij demonstraties, en wanneer publiceren een andere vraag is.

Smaad en laster

Het verschil, de straffen en wat het algemeen belang betekent voor berichtgeving.


Werk je regelmatig journalistiek, dan kun je dat met de perskaart van VFJ aantonen; voor het citaatrecht maakt een perskaart geen verschil.

Perskaart aanvragen

Bronnen en stand: 2 oktober 2026. Auteurswet, artikel 15 · Auteurswet, artikel 15a · Auteurswet, artikel 16 · Rijksoverheid, Mag ik teksten, muziek of foto’s van anderen gebruiken? · HR 26 juni 1992, ECLI:NL:HR:1992:ZC0647 · HR 20 oktober 1995, ECLI:NL:HR:1995:ZC1845 · Rb. Gelderland 1 mei 2024, ECLI:NL:RBGEL:2024:2555

© Copyright - perskaart-aanvragen.com
Embargo