Factchecken is nagaan of een bewering feitelijk klopt, op basis van primaire bronnen. Factcheckers als Nieuwscheckers, Factcheck.Vlaanderen, Knack en VRT NWS vragen de afzender naar zijn bron, zoeken minstens twee primaire bronnen en beschrijven hun onderzoek zo dat je het kunt herhalen. Dezelfde stappen kun je zelf zetten, ook bij foto’s en video’s.
Stand: 2 oktober 2026
“Factchecken draait om het onderzoeken van het waarheidsgehalte van beweringen die worden gedaan in het publieke debat.” Een factcheck “wil vaststellen in hoeverre een bewering feitelijk aantoonbaar juist is” (Nieuwscheckers).
“Factchecking is een apart journalistiek genre en een vorm van bronkritiek.” Typisch is volgens Knack dat het onderzoek eindigt in “een beargumenteerde conclusie over hoe accuraat de claim is”.
Een bewering moet “feitelijk verifieerbaar” zijn en over heden of verleden gaan. “We factchecken dus geen opinies of toekomstvoorspellingen” (Factcheck.Vlaanderen).
Deze stappen beschrijven de factcheckers zelf in hun werkwijze. De volgorde ligt niet vast: “De precieze werkwijze is afhankelijk van de bewering” (Nieuwscheckers).
1
Formuleer de bewering
Vat samen wat er precies wordt beweerd: “een bondige en eenduidige formulering”, bij voorkeur in één zin (Nieuwscheckers). Een mening of voorspelling kun je niet checken.
2
Vraag naar de bron
Factcheckers nemen contact op met wie de bewering deed, om te weten “waar de bewering op is gebaseerd” en vragen naar rapporten, onderzoeken of cijfers (Nieuwscheckers; ook Knack en VRT NWS).
3
Ga naar het origineel
Lees het oorspronkelijke onderzoek of de databron zelf. Nieuwscheckers baseert zich “nooit op persberichten of samenvattingen”. Ook Rijksoverheid raadt aan altijd de originele bron te zoeken. Stukken van een Nederlandse overheid vraag je op met een Woo-verzoek.
4
Minstens twee bronnen
Factcheck.Vlaanderen steunt op “minstens twee primaire bronnen”, Knack op “ten minste twee primaire bronnen behalve wanneer er maar één relevante is”, VRT NWS op twee onafhankelijke bronnen.
5
Zoek tegenbewijs en experts
Kijk of er bronnen zijn die je bevindingen tegenspreken (Factcheck.Vlaanderen). Vraag bij voorkeur meerdere experts, “om te voorkomen dat we afgaan op de persoonlijke visie van één deskundige” (Nieuwscheckers).
6
Laat meelezen en bewaar
Bij alle vier de factcheckers leest minstens één ander de check voor publicatie. Knack archiveert belangrijke webpagina’s, bijvoorbeeld met de Wayback Machine, omdat websites veranderen en verdwijnen.
Voor het publiek geeft Rijksoverheid vergelijkbare tips: check waar het bericht vandaan komt, check genoemde bronnen, check of je het bericht ergens anders ziet, check het bericht helemaal en check waar foto’s en video’s vandaan komen.
Wat de organisaties op hun eigen site over zichzelf en hun werkwijze schrijven.
| Organisatie | Werkwijze | Netwerk volgens eigen site |
|---|---|---|
| Nieuwscheckers Opleiding Journalistiek en Nieuwe Media, Universiteit Leiden | Checks door studenten, betaalde redacteuren of coördinatoren; elke factcheck wordt voor publicatie gecontroleerd door een coördinator. Vast format met zes oordelen. | Niet vermeld op de geraadpleegde pagina’s |
| Pointer KRO-NCRV, publieke omroep | Factcheck-marathons rond verkiezingen, in 2023 samen met het AD, regionale titels en Nieuwscheckers. Een eigen pagina met de werkwijze is niet gevonden. | Niet vermeld |
| Factcheck.Vlaanderen VZW Factcheck.Vlaanderen, ontstaan in 2019 | Minstens twee primaire bronnen, contact met de afzender, nalezen door hoofdredacteur of andere factchecker. Geen vaste beoordelingsschaal. | IFCN (sinds 2022); onderschrijft ook de standaarden van het EFCSN |
| Knack Factcheck Weekblad Knack (Roularta Media Group); rubriek sinds oktober 2012, online sinds 30 augustus 2016 | Contact met de afzender, ten minste twee primaire bronnen, OSINT voor beelden, minstens één en meestal twee meelezers. Sinds mei 2020 in het factcheckprogramma van Meta. | IFCN (sinds 2019) en EFCSN (sinds februari 2024) |
| VRT NWS Check Checkredactie van VRT NWS, factchecks sinds 2020 | Twee onafhankelijke bronnen, contact met de afzender, OSINT voor foto’s en video’s, nalezen door een collega en de eindredacteur. Herkenbaar aan het label ‘check’. | IFCN (sinds eind 2022) en EFCSN (sinds mei 2024) |
Volgens VRT NWS bundelt de organisatie deCheckers de factchecks van VRT NWS, Knack en Factcheck.Vlaanderen in één doorzoekbare database. Rijksoverheid noemt als factcheckwebsites Benedmo.eu en nieuwscheckers.nl. In het register van het IFCN stond op 2 oktober 2026 Knack bij de actieve ondertekenaars (geverifieerd op 23 oktober 2025); de actuele registerstatus van de andere organisaties is niet vastgesteld.
Beeld is makkelijk te bewerken of uit zijn verband te halen. Zo pakken de bronnen dat aan.
Upload een foto bij een zoekmachine om te zien of hij elders opduikt; “Misschien hoort de foto eigenlijk bij een nieuwsbericht met een heel ander verhaal” (Rijksoverheid). Nieuwscheckers onderzoekt beelden “met reverse image search” op hun oorspronkelijke herkomst.
Nieuwscheckers beschrijft stap voor stap hoe je de herkomst van een video vindt: lees de reacties eronder, zoek in de Google Fact Check Explorer, combineer zoektermen, haal met InVID stilstaande beelden uit de video en zoek die terug, ook in de tijd, en gebruik Google Lens (nieuwscheckers.nl).
Met AI zijn foto’s en video’s te maken “die niet van echt te onderscheiden zijn” (Rijksoverheid). VRT NWS: “We vertrouwen voor factchecking niet op AI-detectietools. Deze kunnen een indicatie geven, maar het menselijke oordeel na onderzoek is altijd doorslaggevend.”
Voor journalisten geldt daarnaast de Leidraad: “Beeldmanipulaties mogen niet misleiden.” (Leidraad, onderdeel C)
Elke organisatie vat de conclusie op haar eigen manier samen. Dezelfde bewering kan daardoor anders worden gelabeld.
| Organisatie | Oordelen | Bijzonderheid |
|---|---|---|
| Nieuwscheckers | Waar, Onwaar, Deels onwaar, Ongefundeerd, Onnauwkeurig, Niet te checken | De kop mag “nooit een herhaling van de onjuiste bewering zijn”. |
| Knack | Waar, eerder waar, geen bewijs, eerder onwaar, onwaar | Standaard is ‘redelijkheid’; “De bewijslast van de accuratesse van de claim ligt evenwel bij de afzender ervan.” |
| VRT NWS | Waar, Eerder waar, Onduidelijk of onvoldoende bewijs, Ongenuanceerd, misleidend of te weinig context, Eerder onwaar, Niet waar | Misbegrepen satire wordt in de eindbeoordeling vermeld. |
| Factcheck.Vlaanderen | Geen vaste schaal | “We hanteren geen vaste beoordelingsschaal om zoveel mogelijk nuancering toe te laten.” |
Opinies en voorspellingen vallen erbuiten. Soms bestaan bewijzen wel, maar zijn ze “niet bereikbaar of toegankelijk”; Nieuwscheckers geeft dan het oordeel ‘Niet te checken’.
“Factcheck is dus steeds tijdsgebonden.” Wat vandaag klopt, kan later achterhaald zijn; Knack houdt oude checks niet allemaal bij en meldt daarom boven elke factcheck de datum van de beschikbare informatie.
“Nepnieuws kan ook waarheden bevatten” (Rijksoverheid). VRT NWS: een claim kan door de context “gedeeltelijk onjuist of gedeeltelijk waar zijn”. Check daarom het hele bericht, niet alleen het deel dat klopt.
Wat is de betekenis van factchecken?
Het onderzoeken of een bewering feitelijk klopt. Nieuwscheckers: een factcheck “wil vaststellen in hoeverre een bewering feitelijk aantoonbaar juist is”.
Wat doet een factchecker?
Hij kiest een controleerbare bewering, vraagt de afzender naar de bron, raadpleegt primaire bronnen en experts en beschrijft het onderzoek zo dat lezers het kunnen herhalen. Een collega leest mee voor publicatie.
Wie zijn de factcheckers in Nederland en Vlaanderen?
In Nederland onder meer Nieuwscheckers (Universiteit Leiden) en Pointer van KRO-NCRV; in Vlaanderen Factcheck.Vlaanderen, Knack Factcheck en de Checkredactie van VRT NWS.
Hoe weet je wanneer iets nepnieuws is?
Zekerheid geeft alleen onderzoek. Rijksoverheid raadt aan te checken wie het bericht plaatste, welke bronnen het noemt, of serieuze media hetzelfde melden, of het hele bericht klopt en waar de beelden vandaan komen.
Wat is nepnieuws?
Een eenduidige definitie staat niet in de geraadpleegde bronnen. Rijksoverheid beschrijft hoe het werkt: “Nepnieuwsmakers laten hun bericht zoveel mogelijk op echt nieuws lijken.”
Hoe kan je nepnieuws herkennen?
Let op de afzender, de website en de url, ontbrekende of verzonnen bronnen, beelden zonder herkomst en technieken die op je emoties inspelen. Zie de tips van Rijksoverheid en de stappen hierboven.
Wat moet je doen als je vermoedt dat iets fake news is?
Deel het niet verder. Volgens Rijksoverheid is niet reageren soms het best, omdat reacties het bericht meer aandacht geven. Krijgt het al veel aandacht, reageer dan feitelijk en verwijs naar de oorspronkelijke bronnen of naar experts.
Hoe check je of een foto echt is?
Zoek de foto terug met een zoekmachine of reverse image search en kijk waar en wanneer hij eerder verscheen. Bij video’s kun je met InVID losse beelden uit de video halen en die terugzoeken.
Kun je een bewering laten factchecken?
Ja. Factcheck.Vlaanderen en Knack nemen suggesties aan via info@factcheck.vlaanderen en factcheck@knack.be; Nieuwscheckers vraagt om tips via de contactpagina. Op anonieme inzendingen reageert Factcheck.Vlaanderen niet.
Is een factcheck altijd juist?
Nee. Factcheckers hebben daarom een correctiebeleid en maken aanpassingen zichtbaar. Een factcheck is gebaseerd op de informatie die beschikbaar was op het moment van publicatie.
Dit is algemene informatie en geen juridisch advies.
De Leidraad, de NVJ Code, de Code van Bordeaux en de Vlaamse code naast elkaar.
Wat norm B.3 van de Leidraad vraagt en wanneer wederhoor nodig is.
Wanneer je een correctie van een publicatie kunt eisen en welke route er is.
Werk je regelmatig journalistiek, dan kun je dat met de perskaart van VFJ aantonen; feiten controleren doe je met of zonder perskaart.
Bronnen en stand: 2 oktober 2026. Nieuwscheckers, Over ons · Nieuwscheckers, Werkwijze · Nieuwscheckers, Format factchecks · Nieuwscheckers, Waar komt die video vandaan? · Factcheck.Vlaanderen, Werkwijze · Knack, Alles wat u moet weten over de Factcheck van Knack · VRT NWS, Hoe werkt de Checkredactie? · Pointer (KRO-NCRV), factcheck-marathon 2023 · Rijksoverheid, Wat kan ik doen tegen desinformatie? · IFCN, Signatories · Raad voor de Journalistiek, Leidraad (september 2026)