Een journalistieke code beschrijft wat van zorgvuldige journalistiek mag worden verwacht. In Nederland toetst de Raad voor de Journalistiek klachten aan zijn Leidraad; daarnaast zijn er de NVJ Code, het handvest van de IFJ dat de Code van Bordeaux aanvult, en in Vlaanderen de Code van de Raad voor de Journalistiek. Het gaat om zelfregulering: geen van deze codes is een wet.
Stand: 2 oktober 2026
Vijf teksten bepalen in Nederland en Vlaanderen het meest wat goede journalistiek is. Daarnaast kunnen redacties een eigen code hebben; die Code Journalistiek Handelen noemt dat uitdrukkelijk.
| Code en opsteller | Geldt voor | Kern, opbouw en versie |
|---|---|---|
| Leidraad Raad voor de Journalistiek (Nederland) | “iedereen die zich met journalistiek bezighoudt”, ongeacht medium of platform; maatstaf bij klachten | A. Uitgangspunten, B. Nieuwsgaring (werkwijze, bronnen, wederhoor, afspraken), C. Publicatie en privacy, D. Verantwoording achteraf. Versie: september 2026 |
| NVJ Code Nederlandse Vereniging van Journalisten | journalisten; wie volgens de code werkt, kan zich “verantwoorden bij de Raad voor de Journalistiek” | tien korte regels, van waarheid op basis van feiten tot geen plagiaat, smaad en laster. Versie: jaar niet vermeld; gebaseerd op het IFJ-handvest van 2019 |
| Global Charter of Ethics for Journalists International Federation of Journalists (IFJ) | journalisten wereldwijd, “in any media whatsoever” | preambule en 16 artikelen; vult de Bordeaux-verklaring van 1954 aan. Versie: 12 juni 2019 (Tunis) |
| Code van de Raad voor de Journalistiek Raad voor de Journalistiek (Vlaanderen) | “alle vormen van journalistiek, ongeacht de drager of het medium” | 27 artikelen in vier hoofdstukken, plus richtlijnen bij een aantal artikelen. Versie: 2010, laatst aangevuld op 2 december 2025 |
| Code Journalistiek Handelen College van Omroepen | journalistiek werk voor de landelijke publieke omroepen, ook door zzp’ers | open vizier, bronnen, wederhoor, afspraken, publicatie, privacy, verantwoording; “pas toe of leg uit”. Versie: 13 november 2025 |
Met de Code van Bordeaux wordt de beroepscode van de International Federation of Journalists bedoeld. De IFJ heeft die in 2019 aangevuld met een nieuw handvest.
Volgens de IFJ vult het Global Charter of Ethics for Journalists haar “Declaration of Principles on the Conduct of Journalists (1954)” aan, die bekendstaat als de Bordeaux-verklaring. Het handvest werd op 12 juni 2019 in Tunis aangenomen en telt een preambule en 16 artikelen. Het eerste artikel luidt: “Respect for the facts and for the right of the public to truth is the first duty of the journalist.”
Op de pagina van de NVJ staat: “De NVJ Code is gebaseerd op het Handvest voor Ethiek in de Journalistiek IFJ, 2019” (nvj.nl). In een toelichting: “De NVJ stelde daarom een frisse modernisering van de gedragscode samen op basis van de Code van Bordeaux.” (nvj.nl) De Leidraad van de Raad voor de Journalistiek verwijst niet naar de Code van Bordeaux.
Over de herkomst van het handvest verschillen de bronnen. De IFJ noemt het een aanvulling op de verklaring van 1954. De Vlaamse Raad voor de Journalistiek verbindt het handvest met een andere tekst, de Verklaring der rechten en plichten van de journalist van 1971: “De IFJ heeft deze tekst in 2019 in Tunis opnieuw geactualiseerd in het Global Charter of Ethics for Journalists.” (rvdj.be) Een amendement van 1986 op de Bordeaux-verklaring wordt vaak genoemd, maar staat niet op de geraadpleegde IFJ-pagina.
De codes lijken op elkaar, maar formuleren anders. Hieronder staan de belangrijkste normen letterlijk naast elkaar; de IFJ-tekst is in het Engels geciteerd zoals de IFJ hem publiceert.
| Onderwerp | Leidraad (Nederland) | Vlaamse Code of IFJ-handvest |
|---|---|---|
| Waarheid | “Journalisten berichten waarheidsgetrouw, controleerbaar en zo volledig mogelijk.” (A) | “De journalist bericht waarheidsgetrouw.” (Vlaamse Code, art. 1) |
| Onafhankelijkheid | “Journalisten verrichten hun werk in onafhankelijkheid en vermijden (de schijn van) belangenverstrengeling.” (A) | “De journalist vermijdt belangenvermenging met personen of organisaties waarmee hij beroepshalve in contact komt.” (Vlaamse Code, art. 10) |
| Bronnen | “Journalisten beschermen de identiteit van bronnen aan wie zij vertrouwelijkheid hebben toegezegd …” (B.2); meer bij bronbescherming | “The journalist shall observe professional secrecy regarding the source of information obtained in confidence.” (IFJ, art. 7) |
| Wederhoor | “Wie beschuldigd wordt, krijgt voldoende gelegenheid om, bij voorkeur in dezelfde publicatie, te reageren op de aantijgingen.” (B.3); meer bij hoor en wederhoor | “De journalist biedt een loyale kans op wederhoor wanneer zijn berichtgeving ernstige beschuldigingen uitbrengt die de eer en de goede naam betreffen.” (Vlaamse Code, art. 20) |
| Afspraken en embargo | “Journalisten die een verzoek tot een embargo aanvaarden, dienen zich aan de overeenkomst te houden tot de afgesproken termijn is verstreken.” (B.4); meer bij embargo | “… gemaakte afspraken moeten wel worden nageleefd, met name wanneer het gaat over het vermelden van namen of de voorinzage van tekst, beeld of klank.” (Vlaamse Code, art. 21) |
| Snelheid | Niet als afzonderlijke norm in de Leidraad gevonden. | “The notion of urgency or immediacy in the dissemination of information shall not take precedence over the verification of facts, sources and/or the offer of a reply.” (IFJ, art. 5) |
| Feit en mening | “In hun publicaties maken journalisten een duidelijk onderscheid tussen feiten, beweringen en meningen.” (C) | “In de berichtgeving maakt de journalist een duidelijk onderscheid tussen enerzijds feiten en anderzijds beweringen, veronderstellingen en opinies.” (Vlaamse Code, art. 4) |
| Privacy | “In een publicatie mag de privacy van personen niet verder worden aangetast dan in het kader van de berichtgeving redelijkerwijs noodzakelijk is.” (C.1) | “De journalist respecteert het privéleven van personen en tast het niet verder aan dan noodzakelijk in het maatschappelijk belang van de berichtgeving.” (Vlaamse Code, art. 23) |
| Fouten herstellen | “Wanneer blijkt, dat een publicatie onjuistheden bevat dan wel verwijtbaar onvolledig is, moeten journalisten op passende wijze en zo snel mogelijk rectificeren.” (D); meer bij rectificatie | “The journalist shall do the utmost to rectify any errors or published information which is found to be inaccurate in a timely, explicit, complete and transparent manner.” (IFJ, art. 6) |
Volgens de NVJ geldt: “Een journalist:”
Beide raden kennen een uitzondering. In de Leidraad staat bij een aantal normen een voetnoot: “Het afwijken van deze norm kan worden gerechtvaardigd wanneer er evident sprake is van een misstand én wanneer dit noodzakelijk is om de desbetreffende kwestie aan de orde te stellen.”
De Vlaamse Code zegt: “De journalist kan van sommige bepalingen van deze code afwijken als een gewichtig maatschappelijk belang dat vereist en de informatie niet op een andere manier kan verzameld of gebracht worden.” Die bepalingen zijn met een asterisk gemarkeerd, bijvoorbeeld bronbescherming (art. 19) en wederhoor (art. 20).
Wie vindt dat een journalist een code heeft geschonden, kan in Nederland bij de Raad voor de Journalistiek klagen. Zo verloopt dat volgens rvdj.nl.
1
Ben je belanghebbende?
Je moet “rechtstreeks belanghebbende” zijn: meestal gaat de publicatie over jou of word je erin genoemd. Ook bedrijven en instellingen kunnen klagen; een organisatie kan dat bij een collectief belang.
2
Eerst naar het medium
Leg de klacht binnen drie maanden na de publicatie of andere journalistieke gedraging voor aan de eindverantwoordelijke van het medium, meestal de hoofdredacteur. Het medium heeft daarna maximaal één maand om de klacht af te handelen.
3
Uiterlijk zes maanden
Ben je niet tevreden of reageert het medium niet, dan dien je de klacht in bij de Raad, uiterlijk binnen zes maanden na die gedraging. Een te late klacht wordt in beginsel niet inhoudelijk behandeld.
4
Raad of rechter
“Wie kiest voor de Raad, kiest niet voor de rechter”: de Raad behandelt geen klacht als je over dezelfde publicatie een juridische procedure voert, wilt voeren of dat niet uitsluit.
5
Klacht opstellen
Noem jezelf, de journalist of het medium, de publicatie en waarom de afhandeling door het medium je niet tevreden stelt. Kern en onderbouwing samen maximaal 1500 woorden, met de correspondentie erbij.
6
Zitting en conclusie
Het medium krijgt drie weken om te reageren. De zitting in Amsterdam is openbaar en duurt doorgaans drie kwartier. De conclusie volgt binnen acht weken na de zitting en verschijnt op rvdj.nl.
| Onderdeel | Nederland (rvdj.nl) | Vlaanderen (rvdj.be) |
|---|---|---|
| Termijn | Bij het medium binnen drie maanden, bij de Raad uiterlijk binnen zes maanden na de journalistieke gedraging | “binnen twee maanden na het tijdstip van de publicatie, de uitzending of de handelwijze waarover u zich beklaagt” |
| Eerst naar het medium | Verplicht | Aangeraden, maar je kunt ook “rechtstreeks naar de Raad voor de Journalistiek” stappen |
| Kosten | “Aan de klachtprocedure zijn geen kosten verbonden.” (Over de Raad) | “in principe gratis”; in uitzonderlijke gevallen een bijdrage, bijvoorbeeld voor vertalingen, vooraf gemeld |
| Verloop | Toets door een vice-voorzitter en secretaris, daarna behandeling door een Raadkamer op een openbare zitting | De ombudsman zoekt eerst een minnelijke regeling; lukt dat niet, dan vier schriftelijke stappen en een hoorzitting |
| Uitkomst | Een conclusie; het medium wordt gevraagd die te publiceren. Sancties kan de Raad niet opleggen. | Een uitspraak op de website van de Raad; het medium publiceert een samenvatting die de Raad opstelt |
Over programma’s van de landelijke publieke omroepen kun je na de redactie of omroep ook terecht bij de ombudsman van de publieke omroepen (artikel 2.14a Mediawet 2008). Volgens de Code Journalistiek Handelen is dat oordeel “niet bindend en de ombudsman kan geen rectificatie afdwingen”. Bronnen Vlaanderen: rvdj.be, klacht indienen.
De Raad voor de Journalistiek “is een onafhankelijke instantie van zelfregulering voor de media”. Hij “kan geen sancties – zoals schadevergoeding en rectificatie – opleggen. Dat is in Nederland voorbehouden aan de rechter.” Hij is “ook geen tuchtcollege” (rvdj.nl).
“Journalistieke beroepsethiek valt niet samen met wetgeving en rechtspraak.” Een ethische tekortkoming is daarom “niet automatisch” een fout in juridische zin, en omgekeerd evenmin (rvdj.be).
De Leidraad gaat uit van “iedereen die zich met journalistiek bezighoudt”; het medium of platform doet niet ter zake (rvdj.nl). Een diploma of een perskaart is in geen van de codes een voorwaarde.
Wat is een journalistieke code?
Een verzameling beroepsregels die beschrijft wat van zorgvuldige journalistiek mag worden verwacht, zoals waarheidsgetrouw berichten, onafhankelijkheid, bronbescherming, wederhoor en het herstellen van fouten.
Wat is een ethische code in de journalistiek?
Hetzelfde: een code van beroepsethiek. De Vlaamse Raad spreekt van “beroepsethische minimumregels die gelden voor alle vormen van journalistiek”.
Wat is de Code van Bordeaux?
De beroepscode van de International Federation of Journalists uit 1954, bekend als de Bordeaux-verklaring. De IFJ heeft die in 2019 in Tunis aangevuld met het Global Charter of Ethics for Journalists, met een preambule en 16 artikelen.
Wat is de code voor de journalistiek in Nederland?
Er is geen wettelijke code. De Leidraad van de Raad voor de Journalistiek is de maatstaf waaraan de Raad klachten toetst; de NVJ Code vat de beroepsethiek samen in tien regels. Publieke omroepen werken daarnaast met de Code Journalistiek Handelen.
Is een journalistieke code wettelijk verplicht?
Nee. De codes zijn zelfregulering. De Raad voor de Journalistiek kan geen sancties opleggen; dat is volgens de Raad voorbehouden aan de rechter.
Wat is het verschil tussen de Leidraad en de NVJ Code?
De Leidraad is de uitgewerkte tekst van de Raad voor de Journalistiek, met normen voor nieuwsgaring, publicatie en verantwoording. De NVJ Code bestaat uit tien korte regels van de beroepsvereniging en is gebaseerd op het IFJ-handvest van 2019.
Hoe dien je een klacht in bij de Raad voor de Journalistiek?
Leg je klacht binnen drie maanden eerst voor aan de hoofdredactie van het medium. Ben je niet tevreden, dan dien je haar uiterlijk zes maanden na de publicatie in bij de Raad, via het online klachtformulier of per post of e-mail.
Wat kost een klacht bij de Raad voor de Journalistiek?
Niets. Volgens de Raad: “Aan de klachtprocedure zijn geen kosten verbonden.” In Vlaanderen is een klacht “in principe gratis”.
Kan de Raad een journalist straffen?
Nee. De Raad kan geen schadevergoeding of rectificatie opleggen en is geen tuchtcollege. Bij een gegronde klacht vraagt hij het medium de conclusie te publiceren.
Kun je journalist worden zonder diploma?
Een diplomavereiste is in de geraadpleegde codes niet gevonden. De Leidraad richt zich op iedereen die zich met journalistiek bezighoudt, en de NVJ beschouwt iedereen als journalist die het vak als professional uitoefent en de regels van het vak volgt.
Gelden de codes ook voor freelancers en bloggers?
De Leidraad maakt geen onderscheid naar medium of platform. De Code Journalistiek Handelen geldt uitdrukkelijk ook voor zzp’ers die voor de publieke omroepen werken.
Welke code geldt in Vlaanderen?
De Code van de Raad voor de Journalistiek, goedgekeurd in 2010 en laatst aangevuld op 2 december 2025. Een klacht moet daar binnen twee maanden na de publicatie worden ingediend.
Dit is algemene informatie en geen juridisch advies.
Wat norm B.3 van de Leidraad vraagt en wanneer wederhoor nodig is.
Wat een embargo is, wanneer het vervalt en wat de Leidraad erover zegt.
Wanneer je een correctie van een publicatie kunt eisen en welke route er is.
Werk je regelmatig journalistiek, dan kun je dat met de perskaart van VFJ aantonen; de journalistieke codes gelden met of zonder perskaart.
Bronnen en stand: 2 oktober 2026. Raad voor de Journalistiek, Leidraad (september 2026) · Leidraad, Algemeen/vooraf · Raad voor de Journalistiek, Klacht indienen · Raad voor de Journalistiek, Over de Raad · NVJ Code · NVJ, 10 regels · IFJ, Global Charter of Ethics for Journalists (2019) · Raad voor de Journalistiek (Vlaanderen), Code · Raad voor de Journalistiek (Vlaanderen), Journalistieke code · Raad voor de Journalistiek (Vlaanderen), Hoe een klacht indienen · College van Omroepen, Code Journalistiek Handelen (13 november 2025)