U bevindt zich hier: / / Off the record

Off the record: betekenis en afspraken met bronnen

Off the record is een afspraak tussen journalist en bron over wat er met gegeven informatie mag gebeuren. Wat die afspraak inhoudt, verschilt per bron: volgens de Vlaamse Raad voor de Journalistiek mag de journalist de informatie gebruiken zonder de bron te citeren, volgens een handboek voor onderzoeksjournalisten mag zij helemaal niet worden gepubliceerd. De Nederlandse Leidraad en de NVJ Code gebruiken de term niet; maak daarom vóór het gesprek concreet af wat je met de informatie doet.

Stand: 2 oktober 2026

Wat betekent off the record?

Iedereen kent de term, maar de bronnen geven hem niet dezelfde betekenis. De Ombudsman voor de publieke omroepen zette de omschrijvingen in april 2026 naast elkaar (omroepombudsman.nl).

BronOff the record betekentAndere categorieën
Raad voor de Journalistiek (Vlaanderen), richtlijn bij art. 21“Bij off the record informatie spreken ze af dat de journalist de informatie mag gebruiken en dat de bron niet geciteerd mag worden.”On the record: “dat de bron formeel geciteerd mag worden”
Code Journalistiek Handelen (publieke omroepen)Geen omschrijving. Medewerkers maken afspraken over de status van de medewerking: “(voor publicatie, voor achtergrondinformatie, off the record)”.Voor publicatie, voor achtergrondinformatie
Handboek voor onderzoeksjournalisten (2025), geciteerd door de Ombudsman“De verslaggever belooft de door de bron verstrekte informatie helemaal niet te publiceren, dus ook niet zonder naamsvermelding”Niet toeschrijven: “De journalist mag de informatie publiceren, maar niet rechtstreeks aan de bron toeschrijven.”
NRC Code, geciteerd door de Ombudsman“’Off-the-record’ houdt in dat de verkregen informatie wel kan worden gebruikt (om te publiceren of nader te checken), maar zonder dat deze aan de bron wordt toegeschreven.”Niet vermeld in het citaat
IFJ, Global Charter of Ethics for Journalists, art. 14Geen omschrijving; de journalist respecteert methoden die hij vrij heeft aanvaard, “… such as ‘off the record’, anonymity, or embargo …”.Anonimiteit, embargo
Leidraad (september 2026) en NVJ CodeDe term komt in beide teksten niet voor.Leidraad B.4 regelt embargo en inzage vooraf

De bronnen spreken elkaar dus tegen. In de Code Journalistiek Handelen lijkt “voor achtergrondinformatie” volgens de Ombudsman overeen te komen met wat het handboek off the record noemt, en “off the record” met wat het handboek niet toeschrijven noemt. De Ombudsman concludeert: “de term ‘off-the-record’ volstaat niet op zichzelf.” De NRC Code zelf kon niet worden geraadpleegd; het citaat komt uit de column van de Ombudsman.

Verwante afspraken

Off the record is één van de afspraken die je met een bron kunt maken. Deze termen kom je in de bronnen tegen.

On the record

De bron mag met naam worden geciteerd. De Vlaamse richtlijn: journalist en bron spreken af “dat de bron formeel geciteerd mag worden”. In de Code Journalistiek Handelen heet dit “voor publicatie”.

On background of niet toeschrijven

De informatie mag worden gebruikt, maar niet aan de bron worden toegeschreven. Het handboek voor onderzoeksjournalisten noemt dit “niet toeschrijven”. Een vaste Nederlandse omschrijving van on background of deep background is in de geraadpleegde codes niet gevonden.

Embargo en inzage vooraf

Wie een embargo aanvaardt, houdt zich eraan “tot de afgesproken termijn is verstreken” (Leidraad B.4). Geef je een stuk vooraf ter inzage, dan bepaal je zelf hoe je op- en aanmerkingen verwerkt. Meer bij embargo.

Wat zeggen de Leidraad en de NVJ Code?

Geen van beide noemt off the record. Wel gelden normen die bij elke afspraak met een bron horen.

Leidraad (Nederland)

  • “Journalisten maken zich als zodanig bekend aan potentiële gesprekspartners en zijn tegenover hen duidelijk over hun journalistieke bedoelingen.” (B.1)
  • “Journalisten beschermen de identiteit van bronnen aan wie zij vertrouwelijkheid hebben toegezegd …” (B.2)
  • “Citaten uit interviews mogen niet worden gebruikt in een andere context dan de geïnterviewde mocht verwachten, gelet op wat hem door de journalist werd meegedeeld.” (C)

NVJ Code en IFJ

De NVJ Code zegt kort: een journalist “Beschermt bronnen” en “Werkt transparant”. Off the record is daarin niet geregeld.

Het IFJ-handvest, waarop de NVJ Code is gebaseerd, zegt in art. 14 dat de journalist vrij aanvaarde afspraken respecteert, “provided that these commitments are clear and unquestionable”.

De Vlaamse Code is het meest uitgewerkt. Art. 21: “Maar gemaakte afspraken moeten wel worden nageleefd, met name wanneer het gaat over het vermelden van namen of de voorinzage van tekst, beeld of klank. Precies om die reden moeten afspraken ook duidelijk en ondubbelzinnig zijn.” (rvdj.be)

Zo maak je de afspraak

Deze stappen volgen uit de codes, de column van de Ombudsman en conclusies van de Raad voor de Journalistiek.

1

Vóór het gesprek

Volgens de Ombudsman moet de afspraak over wat er met de informatie gebeurt “gemaakt worden vóór het gesprek begint”.

2

Maak het concreet

Volsta niet met het woord off the record. Spreek af of je mag citeren, parafraseren, de functie mag noemen of de informatie alleen als achtergrond gebruikt.

3

Duidelijk en ondubbelzinnig

De Vlaamse Code eist dat afspraken “duidelijk en ondubbelzinnig” zijn. Het IFJ-handvest spreekt van “clear and unquestionable”.

4

Uiterlijk direct erna

Het handboek voor onderzoeksjournalisten, geciteerd door de Ombudsman, zegt over de afspraak: “Doe dat dus tijdens of direct na het gesprek.” De Ombudsman zelf legt de grens eerder: vóór het gesprek.

5

Achteraf telt niet zomaar

In RvdJ 2025/2 mocht een reactie worden geciteerd, ook al liet de afzender direct daarna weten dat dat niet mocht. Hij “had zich vóór verzending van zijn reactie kunnen en moeten realiseren dat deze voor publicatie kon worden gebruikt”.

6

Houd je eraan

Gemaakte afspraken “moeten wel worden nageleefd” (Vlaamse Code, art. 21). In RvdJ 2022/30 bleek niet dat uit off-the-recordgesprekken tegen de afspraken in was geciteerd.

Wat de Raad voor de Journalistiek oordeelde

De Raad toetst aan de Leidraad, niet aan redactiecodes. Twee recente conclusies over off the record:

ConclusieSituatieOordeel van de Raad
RvdJ 2025/2 (20 januari 2025)Iemand weigerde per WhatsApp mee te werken aan een profiel en schreef een minuut later: “dit is geen quote voor je artikel.” De reactie werd toch geciteerd.Ongegrond. Dat de afzender direct na verzending “– zonder toelichting – heeft laten weten dat uit zijn reactie niet mocht worden geciteerd, maakt dat niet anders.” Of er sprake was van een off-the-recordgesprek, liet de Raad in het midden.
RvdJ 2022/30 (13 september 2022)Een bron wilde een auteur alleen off the record helpen bij een boek.Ongegrond. Volgens de Raad is niet gebleken dat de auteur tegen de afspraken in uit de off-the-recordgesprekken heeft geciteerd; de bron had tijdig het concept-manuscript gekregen.

In RvdJ 2025/2 stelde het medium ook dat een off-the-recordafspraak in bepaalde gevallen eenzijdig door de journalist kan worden opgezegd, bijvoorbeeld als het maatschappelijk belang zwaarder weegt. De Raad heeft over dat standpunt niet geoordeeld.

Off the record en bronbescherming

Anonimiteit toegezegd

Beloof je een bron vertrouwelijkheid, dan geldt Leidraad B.2: je beschermt de identiteit van bronnen “aan wie zij vertrouwelijkheid hebben toegezegd en van bronnen van wie zij wisten of konden weten dat zij hen informatie hebben toegespeeld in de verwachting dat hun identiteit niet zou worden onthuld”. Bij de publieke omroepen moet je bovendien “kunnen verantwoorden wanneer en waarom anonimiteit is toegezegd” (Code Journalistiek Handelen).

Tegenover politie en rechter

De vraag of je een bron ook tegenover politie, justitie of rechter mag afschermen, gaat over het verschoningsrecht. Dat staat los van de ethische afspraak. Wie zich erop kan beroepen en waar de grenzen liggen, lees je bij bronbescherming. Of een off-the-recordafspraak op zichzelf een beroep op verschoningsrecht rechtvaardigt, is in de geraadpleegde bronnen niet gevonden.

Veelgestelde vragen over off the record

Dat journalist en bron afspreken dat informatie niet, of niet met bronvermelding, wordt gepubliceerd. Welke van de twee bedoeld is, verschilt per code en handboek; spreek het daarom altijd concreet af.

Record is Engels voor vastlegging of verslag. Off the record betekent letterlijk: niet voor het verslag.

On the record mag de bron met naam worden geciteerd. Off the record mag dat niet; volgens de Vlaamse richtlijn mag de informatie wel worden gebruikt, volgens andere bronnen helemaal niet.

Meestal dat informatie mag worden gebruikt zonder haar aan de bron toe te schrijven; het handboek voor onderzoeksjournalisten noemt dat niet toeschrijven. Een vaste omschrijving in de Nederlandse codes is niet gevonden.

Dat hangt af van de afspraak. Volgens de Vlaamse Raad voor de Journalistiek mag de informatie worden gebruikt zonder de bron te citeren; volgens het handboek voor onderzoeksjournalisten wordt zij helemaal niet gepubliceerd.

Niet zonder meer. In RvdJ 2025/2 mocht een reactie worden geciteerd, ook al liet de afzender direct na verzending weten dat dat niet mocht. Maak de afspraak daarom vooraf.

Nee. De term komt in beide niet voor. De Leidraad regelt wel bronbescherming (B.2) en afspraken over embargo en inzage vooraf (B.4).

Volgens de Vlaamse Code wel: gemaakte afspraken “moeten wel worden nageleefd”. Het IFJ-handvest zegt hetzelfde, mits de afspraken duidelijk en ondubbelzinnig zijn.

Als vertrouwelijkheid is toegezegd, ja: volgens Leidraad B.2 beschermt de journalist de identiteit van die bron. De juridische kant staat op de pagina over bronbescherming.

De codes maken geen onderscheid naar kanaal. In RvdJ 2025/2 ging het om WhatsApp-berichten; de Raad vond dat de afzender vóór verzending had moeten beseffen dat zijn reactie kon worden gebruikt.

Dit is algemene informatie en geen juridisch advies.

Meer onderwerpen

Bronbescherming

Het verschoningsrecht van journalisten: wie zich erop kan beroepen en waar de grenzen liggen.

Embargo

Wat een embargo is, wanneer het vervalt en wat de Leidraad erover zegt.

Journalistieke code

De Leidraad, de NVJ Code, de Code van Bordeaux en de Vlaamse code naast elkaar.

Werk je regelmatig journalistiek, dan kun je dat met de perskaart van VFJ aantonen; afspraken met bronnen maak je met of zonder perskaart.

Perskaart aanvragen

Bronnen en stand: 2 oktober 2026. Ombudsman voor de publieke omroepen, Een on-the-record verhaal over het off-the-record probleem (14 april 2026) · Code Journalistiek Handelen (13 november 2025) · Raad voor de Journalistiek (Vlaanderen), Code en richtlijn bij art. 21 · IFJ, Global Charter of Ethics for Journalists · Raad voor de Journalistiek, Leidraad (september 2026) · NVJ Code · RvdJ 2025/2 · RvdJ 2022/30

© Copyright - perskaart-aanvragen.com
Cao en salarisVerslaggever