Portretrecht: wanneer mag je een foto van iemand publiceren?

Een afbeelding waarop iemand herkenbaar is, is een portret in de zin van de Auteurswet. Is het portret in opdracht van de geportretteerde gemaakt, dan mag het zonder diens toestemming niet openbaar worden gemaakt, tenzij anders is overeengekomen (artikel 20); is het zonder opdracht gemaakt, dan is publicatie niet geoorloofd voor zover een redelijk belang van de geportretteerde zich ertegen verzet (artikel 21). Of dat belang zwaarder weegt dan de vrijheid van meningsuiting en informatie, volgt uit een afweging per geval.

Stand: 2 oktober 2026

Wat is een portret?

Het portretrecht staat in de artikelen 19, 20 en 21 van de Auteurswet (Aw). Wat een portret is, heeft de Hoge Raad omschreven.

Herkenbaar afgebeeld

Een portret is volgens de Hoge Raad “een afbeelding, op welke wijze ook vervaardigd, van een persoon die in deze afbeelding kan worden herkend” (ECLI:NL:HR:2022:621). Het gaat dus om herkenbaarheid, niet om de techniek: ook een tekening, film of video kan een portret zijn.

Ook een lookalike

Een afbeelding van een lookalike kan onder omstandigheden een portret zijn van de persoon op wie hij lijkt. Dan moet die persoon herkend kunnen worden en moet de herkenning zijn versterkt door bijkomende omstandigheden, zoals grime, kleding, wat de afbeelding verder toont of de context van de publicatie (ECLI:NL:HR:2022:621).

Ook persoonsgegevens

De Autoriteit Persoonsgegevens schrijft: “Zodra mensen herkenbaar in beeld komen, zijn het persoonsgegevens.” Daardoor kan naast de Auteurswet ook de privacywet een rol spelen. Daarover meer bij portretrecht en de AVG.

Portret in opdracht of zonder opdracht

De Auteurswet maakt onderscheid tussen een portret dat in opdracht van (of namens) de geportretteerde is gemaakt en een portret dat zonder zo’n opdracht is gemaakt.

SituatieWat de wet zegtNa overlijdenArtikel
Portret in opdracht: openbaar maken door wie het auteursrecht heeftNiet openbaar maken zonder toestemming van de geportretteerde, “tenzij anders is overeengekomen”. Staan er meer personen op, dan is voor de hele afbeelding toestemming nodig van alle geportretteerden.Gedurende tien jaar na het overlijden: toestemming van de nabestaandenArt. 20 Aw
Portret in opdracht: gebruik door de geportretteerde zelfVerveelvoudiging door of voor de geportretteerde is geen inbreuk op het auteursrecht. Een fotografisch portret mag hij ook in een nieuwsblad of tijdschrift laten publiceren, als de naam van de maker wordt vermeld voor zover die op of bij het portret staat. Staan er meer personen op, dan is voor de portretten van de anderen hun toestemming nodig.Na het overlijden ook de nabestaanden; bij een afbeelding met meer personen geldt voor de toestemming van hun nabestaanden een termijn van tien jaarArt. 19 Aw
Portret zonder opdrachtOpenbaarmaking door wie het auteursrecht heeft, is “niet geoorloofd, voor zoover een redelijk belang van den geportretteerde (…) zich tegen de openbaarmaking verzet”.Ook een redelijk belang van een van de nabestaanden telt; een termijn noemt dit artikel nietArt. 21 Aw

Bij een portret in opdracht laat artikel 20 ruimte voor een andere afspraak: “tenzij anders is overeengekomen”. Ondernemersplein schrijft dat het portretrecht “vervalt 10 jaar na het overlijden van de geportretteerde” (ondernemersplein.overheid.nl); in de wettekst staat de termijn van tien jaar in de artikelen 19 en 20, niet in artikel 21.

Wanneer is er een opdracht?

De rechtbank Limburg overwoog: “Het ingaan op een aanbod tot portrettering met aflevering van het portret is een opdracht in de zin van het artikel. Aanwezigheid van een opdracht veronderstelt niet per se betaling voor het portretteren.” (ECLI:NL:RBLIM:2023:4201). Een uitspraak van de Hoge Raad over de artikelen 19 en 20 is in de geraadpleegde bronnen niet gevonden.

Wie moet de toestemming bewijzen?

In dezelfde zaak gold: portretten in opdracht “mogen (…) niet worden gebruikt zonder de toestemming van de geportretteerde”. Wie stelt dat die toestemming is gegeven, voert volgens de rechtbank een bevrijdend verweer en draagt daarvan de bewijslast. Het gaat om een uitspraak van een lagere rechter.

Het redelijk belang

Bij een portret zonder opdracht verbiedt artikel 21 Aw publicatie alleen voor zover een redelijk belang van de geportretteerde zich ertegen verzet. Volgens de Hoge Raad kan dat belang “zowel zien op persoonlijke (privacy)belangen als op commerciële belangen” (ECLI:NL:HR:2013:CA2788).

Privacy

Een redelijk belang kan een persoonlijk belang zijn, zoals de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Of dat belang de publicatie tegenhoudt, hangt af van de afweging met de vrijheid van meningsuiting en informatie (zie hieronder).

Commercieel belang

Wie door zijn beroep populair is geworden, hoeft volgens de Hoge Raad niet toe te laten dat die populariteit commercieel wordt geëxploiteerd door openbaarmaking van zijn portret zonder vergoeding (ECLI:NL:HR:2013:CA2788). Die lijn gaat terug op ’t Schaep met de Vijf Pooten (ECLI:NL:HR:1979:AC6461).

Karakter van de afbeelding

“Het karakter van de afbeelding, bijvoorbeeld een parodie, is niet van belang voor de beantwoording van de vraag of sprake is van een portret. Dat karakter kan wel een rol spelen in de door art. 21 Aw voorgeschreven belangenafweging.” (ECLI:NL:HR:2022:621)

Geen aparte regel voor de pers. Artikel 21 noemt geen beroepsgroep: de regel geldt voor iedereen die een portret openbaar maakt, met of zonder perskaart. De vrijheid van meningsuiting en informatie komt aan bod in de belangenafweging.

Afweging met de vrijheid van meningsuiting en informatie

Of publicatie van een portret zonder opdracht onrechtmatig is, “vergt een afweging” tussen het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer (artikel 8 EVRM) en het recht op vrijheid van meningsuiting en informatievrijheid (artikel 10 EVRM), aldus de Hoge Raad in Cruijff/Tirion (ECLI:NL:HR:2013:CA2788).

Alle omstandigheden van het geval. Bij een perspublicatie van een portret zonder toestemming kan het antwoord op de vraag of die onrechtmatig is volgens de Hoge Raad “slechts worden gevonden door een afweging die met inachtneming van alle bijzonderheden van het gegeven geval ertoe strekt na te gaan welk van beide fundamentele rechten in dit geval zwaarder weegt” (ECLI:NL:HR:1994:ZC1240).

UitspraakWaar het om gingKern
HR 19 januari 1979, ’t Schaep met de Vijf PootenWanneer van een redelijk belang in artikel 21 sprake kan zijnHet belang om openbaarmaking van een portret voor commerciële doeleinden niet zonder vergoeding te hoeven toelaten, is een redelijk belang.
HR 21 januari 1994, Ferdi E.Perspublicatie van een portret zonder toestemmingAfweging met alle bijzonderheden van het geval: welk van beide fundamentele rechten weegt zwaarder.
HR 14 juni 2013, Cruijff/TirionOpenbaarmaking van een niet in opdracht gemaakt portretAfweging tussen artikel 8 en artikel 10 EVRM; het redelijk belang kan een privacybelang of een commercieel belang zijn.
HR 22 april 2022Lookalike in een filmpjeEen lookalike kan onder omstandigheden een portret zijn; het karakter van de afbeelding, zoals een parodie, telt mee in de afweging.
Rb. Limburg 5 juli 2023Foto’s in reclame-uitingenEen opdracht vereist niet per se betaling; de bewijslast voor toestemming ligt bij de gebruiker; de schade werd begroot aan de hand van de tarieven van de Stichting Beeld Anoniem.

De uitspraak van de rechtbank Limburg is van een lagere rechter. Uitspraken van het Hof van Justitie van de EU konden niet uit een primaire bron worden geraadpleegd en zijn hier niet opgenomen.

Portretrecht en de AVG

Wie herkenbare beelden van mensen publiceert, verwerkt volgens de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) persoonsgegevens. Voor journalistiek bevat de Uitvoeringswet AVG (UAVG) een uitzondering.

Journalistieke uitzondering

De UAVG is, op enkele artikelen na, “niet van toepassing op de verwerking van persoonsgegevens voor uitsluitend journalistieke doeleinden” (artikel 43 UAVG, eerste lid). Ook grote delen van de AVG zelf gelden dan niet (tweede lid); de artikelen 24, 25, 28, 29 en 32 AVG blijven wel van toepassing.

Wat is journalistiek?

Volgens de AP zijn journalistieke activiteiten “alle activiteiten die de bekendmaking aan het publiek van informatie, meningen of ideeën tot doel hebben, ongeacht het overdrachtsmedium”. Een perskaart is daarvoor geen voorwaarde.

Deze passage stond op 2 oktober 2026 op de oude url van de AP-pagina ‘Beeldmateriaal’; in de browser leidt die url door naar een nieuwe pagina waar de passage niet meer staat.

Alleen voor jezelf

Voor persoonlijk of huishoudelijk gebruik geldt volgens de AP de ‘huishoudelijke exceptie’, als je de beelden privé houdt of hooguit in een zeer beperkte kring deelt. Deel je ze in bredere kring, bijvoorbeeld op een openbare Facebookpagina, dan geldt de uitzondering volgens de AP niet.

Twee formuleringen van de AP. Op de Nederlandstalige pagina ‘Beeldmateriaal’ schrijft de AP over fotojournalisten: “Ook als u journalist bent, moet u een grondslag uit de privacywet hebben om persoonsgegevens te mogen verwerken.” Op een Engelstalige AP-pagina staat: “Does a publication qualify as a journalistic exception? If so you, as an author, do not have to ask consent from the data subjects for the use of their personal data.” Of dit inhoudelijk tegenstrijdig is (een grondslag tegenover toestemming), blijkt niet uit de bronnen. Ook de Nederlandse passage staat sinds de doorverwijzing niet meer op de nieuwe AP-pagina.

Waar je een klacht kwijt kunt. Volgens dezelfde Engelstalige pagina is de AP niet bevoegd over een klacht te oordelen als de journalistieke uitzondering geldt, maar een rechter wel; die beslist welk recht in het geval zwaarder weegt. Als factoren noemt de AP daar onder meer de bijdrage aan een debat van algemeen belang, hoe bekend de betrokkene is, het onderwerp, het eerdere gedrag van de betrokkene, inhoud, vorm en gevolgen van de publicatie en hoe de informatie is verkregen. Op de Nederlandse pagina stond: “De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) houdt geen toezicht op verwerkingen die uitsluitend plaatsvinden voor journalistieke doeleinden.”

Een uitdrukkelijke uitspraak van de AP over de verhouding tussen portretrecht en AVG is in de bronnen niet gevonden; de pagina ‘Beeldmateriaal’ noemt het portretrecht alleen bij deepfakes.

Voor je een foto publiceert: zes vragen

Een foto maken en een foto publiceren zijn twee vragen. In het publieke domein is het volgens de minister van Justitie “in principe toegestaan om foto’s of filmpjes te maken, ook wanneer daar andere mensen mee worden vastgelegd” (Kamerbrief van 20 juli 2017). Voor publicatie kun je deze vragen langslopen.

1

Is iemand herkenbaar?

Alleen dan is het een portret. Bij een lookalike kan de herkenning ook door grime, kleding of context worden versterkt (ECLI:NL:HR:2022:621).

2

Is het in opdracht gemaakt?

Dan is toestemming van de geportretteerde nodig, tenzij anders is overeengekomen; bij meer personen van allen (artikel 20 Aw).

3

Welk belang kan zich verzetten?

Zonder opdracht: is er een privacybelang of een commercieel belang van de geportretteerde (artikel 21 Aw)?

4

Hoe valt de afweging uit?

Het recht op privacy en de vrijheid van meningsuiting en informatie worden tegen elkaar afgewogen, met alle omstandigheden van het geval (ECLI:NL:HR:1994:ZC1240).

5

Kun je toestemming aantonen?

Wie zich op toestemming beroept, draagt daarvan volgens de rechtbank Limburg de bewijslast (ECLI:NL:RBLIM:2023:4201).

6

Geldt de AVG?

De uitzondering van artikel 43 UAVG geldt voor verwerking voor uitsluitend journalistieke doeleinden. Zie ook de formuleringen van de AP hierboven.

Wat kan er gebeuren bij een inbreuk?

De Auteurswet kent een strafbepaling voor het onbevoegd openbaar maken van een portret. Heimelijk fotograferen kan onder het Wetboek van Strafrecht vallen. Daarnaast is een civiele procedure mogelijk.

WatWat de bron zegtBron
Portret onbevoegd openbaar maken“Hij die zonder daartoe gerechtigd te zijn een portret in het openbaar ten toon stelt of op andere wijze openbaar maakt, wordt gestraft met geldboete van de vierde categorie.” Het feit is een overtreding.Art. 35 Aw
Heimelijk een afbeelding maken in een woning of op een niet voor het publiek toegankelijke plaatsMet een technisch hulpmiddel waarvan de aanwezigheid niet duidelijk kenbaar is gemaakt, opzettelijk en wederrechtelijk: gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de vierde categorieArt. 139f Sr
Met een daartoe aangebracht, niet kenbaar gemaakt hulpmiddel een afbeelding maken op een openbare plaatsWederrechtelijk: hechtenis van ten hoogste twee maanden of geldboete van de derde categorieArt. 441b Sr
SchadevergoedingIn ’t Schaep met de Vijf Pooten ging het om onrechtmatige daad en de daardoor geleden schade. De rechtbank Limburg begrootte de schade aan de hand van de tarieven van de Stichting Beeld Anoniem.HR 1979 · Rb. Limburg 2023

Geldboetecategorieën (artikel 23 Sr): volgens de redactionele noot op wetten.overheid.nl gelden per 1 januari 2026 € 11.000 (derde categorie) en € 27.500 (vierde categorie); in de getoonde wettekst staan nog € 6.700 en € 16.750. Termijnen voor een procedure wegens schending van het portretrecht en de hoogte van een gebruikelijke vergoeding zijn in de bronnen niet gevonden.

Veelgestelde vragen over portretrecht

Elke afbeelding waarop iemand herkenbaar is, op welke wijze ook gemaakt: een foto, maar ook een tekening, film of video (ECLI:NL:HR:2022:621). Het portretrecht staat in de artikelen 19 tot en met 21 van de Auteurswet.

Dat hangt af van de situatie. Is de foto zonder opdracht van de geportretteerde gemaakt, dan is publicatie niet geoorloofd voor zover een redelijk belang van die persoon zich ertegen verzet (artikel 21 Aw). Is de foto in zijn opdracht gemaakt, dan is zijn toestemming nodig, tenzij anders is overeengekomen (artikel 20 Aw).

In het publieke domein is het volgens de minister van Justitie in principe toegestaan foto’s of filmpjes te maken, ook als daar andere mensen op staan (Kamerbrief 2017). Strafbaar kan het heimelijk maken van afbeeldingen met een niet kenbaar gemaakt hulpmiddel zijn, in een woning of niet-openbare plaats (artikel 139f Sr) of met een daartoe aangebracht hulpmiddel op een openbare plaats (artikel 441b Sr). Voor het onbevoegd openbaar maken van een portret geldt artikel 35 Aw.

Ja. Dat je een foto op straat mocht maken, zegt nog niet dat je hem mag publiceren. Voor publicatie van een portret zonder opdracht geldt artikel 21 Aw, ook als de foto in de openbare ruimte is gemaakt.

Een belang van de geportretteerde dat zich tegen publicatie verzet. Volgens de Hoge Raad kan dat een persoonlijk (privacy)belang of een commercieel belang zijn (ECLI:NL:HR:2013:CA2788). Of het zwaarder weegt dan de vrijheid van meningsuiting en informatie, volgt uit een afweging per geval.

Bij een portret in opdracht is gedurende tien jaar na het overlijden de toestemming van de nabestaanden nodig (artikel 20 Aw). Artikel 21 noemt het redelijk belang van een van de nabestaanden, zonder termijn. Ondernemersplein schrijft dat het portretrecht 10 jaar na het overlijden vervalt.

Ja. Bij wie door zijn beroep populair is geworden, kan het belang om commercieel gebruik van zijn portret niet zonder vergoeding te hoeven toelaten een redelijk belang zijn (ECLI:NL:HR:1979:AC6461, ECLI:NL:HR:2013:CA2788). Voor de journalistieke uitzondering in de AVG noemt de AP de bekendheid van de betrokkene als een van de factoren.

Voor een groepsportret in opdracht is volgens artikel 20, tweede lid, Aw de toestemming van alle geportretteerden nodig. Voor een groepsfoto zonder opdracht noemt de wet geen aparte regel; dan geldt artikel 21.

In een Kamerbrief uit 2017 schreef de minister: “Door deze ingebouwde belangenafweging kan het publiceren van foto’s of filmpjes van herkenbare politieambtenaren een schending van portretrecht opleveren.” Dat gaat over publiceren; of je mag filmen, is een andere vraag.

Voor verwerking voor uitsluitend journalistieke doeleinden zijn de UAVG en grote delen van de AVG niet van toepassing (artikel 43 UAVG). De AP formuleert dit op haar Nederlandse en Engelse pagina verschillend; zie de toelichting op deze pagina.

Nee. Artikel 21 Aw en artikel 43 UAVG verwijzen niet naar een perskaart. De AP omschreef journalistieke activiteiten op haar pagina ‘Beeldmateriaal’ (oude versie) als activiteiten die de bekendmaking aan het publiek van informatie, meningen of ideeën tot doel hebben, ongeacht het medium.

Nee, deze informatie gaat over Nederland. In België gelden andere regels; daar spreekt men van het recht op afbeelding.

Dit is algemene informatie en geen juridisch advies.

Meer onderwerpen

Fotograferen en filmen in de openbare ruimte

Wat mag op straat, bij de politie en bij demonstraties, en wanneer publiceren een andere vraag is.

Bronbescherming

Het verschoningsrecht van journalisten: wie zich erop kan beroepen en waar de grenzen liggen.

Smaad en laster

Het verschil, de straffen en wat het algemeen belang betekent voor berichtgeving.

© Copyright - perskaart-aanvragen.com